الاهي:
سياست، پاليسي، ڪاروبار ۽ سول سوسائٽي سان لاڳاپن ۾ عوامي سائنس لاءِ حد جون حالتون تيزي سان تبديل ٿي رهيون آهن. سائنس پاڻ بدلجي رهي آهي. سائنس برادري لاءِ مسئلو صرف ٻاهرين دٻاءُ کي سمجهڻ ۽ انهن جو جواب ڏيڻ ناهي جيڪي عدم استحڪام ۽ تبديلي کي هلائي رهيا آهن پر انهن عنصرن تي فوري طور تي غور ڪرڻ آهي جيڪي ان جي پنهنجي ادارن ۽ ثقافت ۾ موجود آهن جن کي حل ڪرڻ جي ضرورت آهي جيڪڏهن سائنس کي ترقي ڪرڻي آهي.
ڪجھ تبديليون ڀليڪار آهن: عالمي سائنسي برادري اندر اداڪارن جي وڌندڙ تنوع، وڌيڪ بين الضابطه تحقيق، سماجي اثر تي وڌيڪ ڌيان. پر جيو اسٽريٽجڪ، سياسي ۽ معاشي عنصر سائنس جي عالمي ڀلائي ۾ حصو وٺڻ جي صلاحيت کي خطرو ڪري رهيا آهن. ٽيڪنالاجي ترقيات تيزيءَ سان سائنس جي نوعيت ۽ ان تناظر کي تبديل ڪري رهيون آهن جنهن ۾ اهو ڪم ڪري ٿو. سرڪاري ۽ خانگي شعبي جي سائنس جي وچ ۾ توازن تبديل ٿي رهيو آهي - پر انهن ٻنهي شعبن جي وچ ۾ هڪ وڏو ثقافتي فرق باقي آهي.
وڌندڙ پاپولزم ۽ مختصر مدت تي وڌيڪ سياسي ڌيان عوامي راءِ ۽ پاليسي فيصلن ٻنهي تي اثر انداز ٿي رهيو آهي. وڏي قوم پرستي جو مظاهرو ڪيو پيو وڃي، قاعدن تي ٻڌل عالمي نظام لاءِ ڪمزور وابستگي سان ۽ ان جو اثر بين الاقوامي سائنسي تعاون تي پيو آهي جنهن جي نتيجي ۾ عالمي عام ماڻهن جي مسئلن تي ڌيان گهٽجي ويو آهي. جيئن پاپولزم وڌيڪ ڪشش حاصل ڪري ٿو، سائنس کي اختيار جي هڪ ذريعو طور چئلينج ڪيو وڃي ٿو. سائنس ۾ اعتماد کي سياسي سڃاڻپ جي بيج بي اعتمادي سان سياسي بڻايو ويو آهي. پر جيڪڏهن سائنس کي پارٽي جي موقف سان مطابقت ۾ قبول يا رد ڪيو وڃي ٿو، ته سائنسدانن کي سياسي مقصدن کي اڳتي وڌائڻ جو ليبل لڳائڻ جو خطرو آهي. هڪ ڪارڪن جي حيثيت سان سائنسدان جو عروج ناگزير ٿي سگهي ٿو ۽ وجودي مسئلن تي به گهربل هجي. پر عوامي طور تي فنڊ ڪيل سائنس کي پارٽي جي سياست کان مٿانهون رهڻ گهرجي ان جي سڀ کان اهم ۽ مستقل اثاثن مان هڪ طور.
سائنس تي ٻڌل ٽيڪنالاجي جو تيزي سان ظهور هڪ اهڙي رفتار سان ڪيو پيو وڃي جنهن سان سماجن کي سمجهه ۾ اچڻ مشڪل ٿي پوي ٿو، سائنس-سماجي انٽرفيس تي وڌيڪ ڇڪتاڻ جو خطرو پيدا ٿئي ٿو. ڪجهه ٽيڪنالاجيون جهڙوڪ آئيني حياتيات کي ترقي ڪرڻ جي تڪڙ ۾ وڌيڪ پابندي جي ضرورت آهي جيستائين خطرن جي ڳولا نه ڪئي وڃي ۽ سماجي لائسنس حاصل نه ڪيو وڃي. اهڙين ٽيڪنالاجين سان اخلاقي خيال انهن خيالن کان گهڻو اڳتي وڌن ٿا جن کان ڪيترائي زندگي جي سائنس جا محقق واقف آهن. اسان کي مصنوعي ذهانت (AI) جي ايپليڪيشنن جي ڌماڪي ۾ منهن ڏيڻ وارن موجوده مسئلن مان بهتر سکڻ جي ضرورت آهي.
ٽيڪنالاجيون ۽ خاص طور تي مصنوعي ذهانت بنيادي طور تي تبديل ڪري رهيون آهن ته سائنس ڪيئن ڪئي وڃي ٿي، ڇا ڪري سگهجي ٿو ۽ ڪير ڪري رهيو آهي. اهو ممڪن آهي ته، مستقبل ۾، ترقي يافته ڪمپيوٽنگ طاقت اهو طئي ڪري سگهي ٿي ته ڪير ڇا سائنس ڪري سگهي ٿو ۽ اهو ٽيڪنالاجيڪل نيوڪونيلزم پيدا ڪري سگهي ٿو. اهي ٽيڪنالاجيون تبديل ڪنديون ته سائنسدانن کي ڪيئن تربيت ڏيڻ جي ضرورت آهي ۽ ڪيئن سائنسي فضيلت کي بيان ڪيو وڃي ٿو ۽ انعام ڏنو وڃي ٿو.
عوامي طور تي فنڊ ڪيل سائنسدانن کي کليل ڊيٽا جي ضرورت کي اهڙن قدمن جي خلاف دفاع ڪرڻ گهرجي جيڪي ان کي محدود ڪري سگهن ٿا، جيو پوليٽيڪل يا معاشي پابندين جي ڪري. پر کليل ڊيٽا جي بنيادي سائنسي خواهش کان ٻاهر - جنهن کي مسلسل جواز جي ضرورت آهي جيئن عالمي ڊيٽا سيٽ خطري ۾ آهن - نگراني، رازداري، اخلاقيات، ڊيٽا جي خودمختياري ۽ سماجي لائسنس جا تڪڙا مسئلا آهن. اهي روايتي ڊومينز، جهڙوڪ ڪلينڪل ريسرچ، کان گهڻو اڳتي وڌن ٿا، انهن ڊومينز تائين جن اهڙن معاملن تي گهڻو ڌيان نه ڏنو آهي. انهن کي سائنس جي ضرورت آهي ته اهڙن معاملن تي حڪومت، ڪاروبار ۽ سماج سان وڌيڪ اثرائتي ڀائيواري ۾ هجي.
ان اميد جي باوجود ته سائنس پائيدار ترقي جي مقصدن (SDGs) لاءِ هڪ ضروري بنياد هوندي، ترقي خراب رهي آهي. شايد عوامي سائنس جي تنظيم قابل عمل علم پيدا ڪرڻ لاءِ سٺي طرح ٺهيل نه آهي. مشن جي اڳواڻي ۽ ٽرانس ڊسيپلينري طريقن ۽ سول سوسائٽي ۽ پاليسي سازن سان مشغولگي جو وڌيڪ وسيع استعمال جي ضرورت آهي ۽ ان لاءِ ممڪن طور تي تنظيمي ٻيهر ڊيزائن جي ضرورت آهي ڇاڪاڻ ته سائنس جي تنظيمي ثقافت وڏي حد تائين هڪ تنگ جواب تي هلندڙ موڊ ۾ طئي ٿيل آهي، ترغيبن سان مضبوط ڪئي وئي آهي جيڪي خاموش گهٽتائي واري تحقيق کي هلائيندا آهن.
هن بدلجندڙ تناظر ۾، سائنس غير فعال نه ٿي سگهي: جيڪڏهن سائنس کي عوامي ڀلائي جي طور تي برقرار رکڻو آهي ته ان کي پنهنجي مستقبل کي شڪل ڏيڻ ۾ مدد ڪرڻ گهرجي.
جديد سائنس خود ضابطي جي چوڌاري ٺهيل آهي، پر اهو سوال وڌي رهيو آهي. ڇا سائنسدانن کي صرف فنڊنگ جي ترجيحن جو تعين ڪرڻ گهرجي؟ ڇا پير صاحب جي جائزي کي آخري استعمال ڪندڙ کي شامل ڪرڻ لاءِ وڌايو وڃي؟ سائنسدان عام طور تي ان وسيع مصروفيت جي مزاحمت ڪن ٿا، پر اهو سائنس تي حقيقتن ۽ ضرورتن جي حوالي سان بي حس هجڻ جو الزام لڳائڻ جو خطرو آهي.
نام نهاد پيداواري بحران کي تمام گهڻي پبلسٽي ڏني وئي آهي. ان جا ڪيترائي سبب آهن: خراب تجرباتي ڊيزائن، گهٽ طاقت وارو مطالعو، بي ترتيب طريقا ۽ موروثي طريقا ۽ حياتياتي تبديلي. سائنسي دوکي جا واقعا ميڊيا ۾ ڌيان ڇڪائين ٿا، خاص طور تي جيڪڏهن لاڳاپيل ادارن پاران خراب طريقي سان سنڀاليو وڃي. اهو سڀ ڪجهه شڪي ماڻهن لاءِ ايندھن فراهم ڪري ٿو. سائنس برادري کي انهن ترغيبن کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي جيڪي سائنس ۾ اعتماد کي ڪمزور ڪن ٿا. سڀني سائنسدانن کي تحقيق جي ڊيزائن ۽ سائنسي اخلاقيات ۾ تربيت جي ضرورت آهي.
سائنسي پيپر رابطي جو بنيادي روپ آهي. 1980 جي ڏهاڪي ۾ ببليوميٽرڪس جي ظهور سائنسي برادري ('شايع ڪريو يا ختم ڪريو') اندر هڪ وڌيڪ صنعتي ذهنيت کي تيز ڪيو ۽ ان سان گڏ سائنسي اشاعت جي انتهائي منافعي واري صنعت کي هٿي ڏني. ان وڏي تعداد ۾ شڪاري جرنلز، پيپر ملز ۽ گهٽ معيار جي پيپرز جي ابھرڻ کي هٿي ڏني، جن علم جي رڪارڊ کي آلوده ڪيو آهي. AI ۾ تازين ترقيات قابل اعتراض اشاعت جي طريقن جي هڪ ٻيڙي کي باهه ڏني آهي ۽ جمع ڪرائڻ جو مقدار تمام گهڻو وڌي ويو آهي. ڪيترائي وينٽي جرنلز سامهون آيا آهن، هر هڪ تمام گهٽ تعداد ۾ پيپر شايع ڪري ٿو. پير صاحب جو جائزو، جيڪو انتهائي دٻاءُ هيٺ آهي، سائنسي تصديق کي خود منظم ڪرڻ جو بنياد آهي.
جڏهن ته سائنس جي اشاعت ۾ ڪاروباري ماڊل سان لاڳاپيل ٻيا مسئلا آهن، اهو سائنس برادري اندر ڪلچر ۽ رويا آهن جيڪي انهن قابل اعتراض رويي کي هلائيندا آهن ۽ سائنس کي خطري ۾ وجهي ڇڏيندا آهن. زباني خدمت معاهدن تي ادا ڪئي ويندي آهي جهڙوڪ ڊورا، پر 'بائبليوميٽرڪ بيماري' پکڙجي رهي آهي. ان کي ختم ڪرڻ ڏکيو آهي - ان لاءِ تعليمي ماهرن، ادارن، فنڊرز ۽ معزز پبلشرن کي هن بيماري کي ختم ڪرڻ لاءِ تعاون ڪرڻ جي ضرورت آهي. شايد جرنلز کي سائنس برادري طرفان پبلشرز سان صلاح مشوري سان تصديق ڪرڻ جي ضرورت آهي ته جيئن انهن جي عمل مضبوط آهن. سائنس برادري ۽ ان جي ادارن کي هن مسئلي کي سڀ کان وڌيڪ ترجيح ڏيڻ گهرجي. جيڪڏهن سائنس جي رڪارڊ تي ڀروسو ختم ٿي وڃي ٿو، ته پوءِ سائنس پاڻ تي وڌيڪ اعتبار نه ڪرڻ جو خطرو هوندو.
ميٽرڪس علمي سائنس جي ثقافت جو گهڻو حصو هلائي ٿو پر ببليوميٽرڪس بهترين طور تي جعلي مقصد آهن ۽ بنيادي طور تي موضوعي کي خطاب نٿا ڪري سگهن: تحقيق جي فضيلت ۽ اثر. جيئن ته فنڊرز ۽ حڪومتون تحقيق ۾ پنهنجي سيڙپڪاري جي قدر جي تصديق جي ڳولا ڪن ٿيون، اهو تسليم ڪرڻ جي ضرورت آهي ته اشاعت ۽ اثر مختلف شيون آهن. اثر ظاهر ٿيڻ ۾ سال لڳي سگهن ٿا ۽ صرف هڪ وڏي جرنل ۾ ظاهر ٿيڻ ذريعي ماپي نه ٿو سگهجي. واقعي اثرائتو تحقيق صرف حوالا پيدا نه ڪندي آهي، اهو جدت ۽ مداخلت ذريعي عمل لائق علم يا ماپيندڙ نتيجا پڻ پيدا ڪري ٿي. تحقيق جي تشخيص جي نئين شڪلن جي طرف جاري بحثن جي تعريف ڪئي وڃي ٿي، پر سائنس ۽ ان جي ادارن کي انهن لاءِ کليل هجڻ ۽ انهن کي قبول ڪرڻ جي ضرورت آهي. ان لاءِ سائنس برادري کي فنڊرز ۽ ادارن سان گڏ هڪ اجتماعي نظريو ٺاهڻ جي ضرورت پوندي - ڪجهه جيڪو اڃا تائين حاصل نه ڪيو ويو آهي - شايد ڇاڪاڻ ته سائنس تنظيمن کي پاڻ کي وڌيڪ مربوط تنظيم جي ضرورت آهي.
ڪجهه سائنسدانن کي 'محفوظ حقدار' جو احساس نظر اچي ٿو - تحقيقي سرگرميون ڪرڻ جيڪي وڏي پيماني تي پاڻ کي ملازم رکڻ لاءِ ڏسي سگهجن ٿيون بجاءِ ان جي ته خرچ ٿيندڙ سرڪاري فنڊن جي ذميواري پوري ڪن. اهو غير منصفانه ٿي سگهي ٿو پر اسان جي ثقافت ۽ خود ضابطي ۾ ناڪامين جو نتيجو آهي. تحقيق جي فنڊنگ جا اوزار جيڪي پاڻ کي وڏي پيماني تي سائنسدانن پاران منظم ڪيا ويندا آهن انهن کي تحقيق لاءِ ڏنل جوازن تي وڌيڪ ڌيان ڏيڻ جي ضرورت آهي. ڇا اهو دريافت هجي يا دير سان اسٽيج جي تحقيق، سڀني سائنسدانن کي اهو جواز پيش ڪرڻ جي قابل هجڻ گهرجي ته ان کي سرڪاري پئسي مان فنڊ ڇو ڏنو وڃي.
عوامي تحقيقي اداري کي برقرار رکڻ لاءِ سائنس جي رابطي کي خطاب ڪرڻ جي ضرورت پوندي، جيڪو اڪثر ڪري خود غرض، اصطلاحن تي ٻڌل، سرپرستي ڪندڙ، يا ظاهري طور تي هائپربولڪ هوندو آهي. گهڻو ڪري سائنس ۾ موجود غير يقيني صورتحال جون حقيقتون ۽ دريافت کان ايپليڪيشن تائين جي رستي ۾ پيچيدگيون لڪيل هونديون آهن: عقيدي يقين کي پهچايو ويندو آهي. سائنس جي رابطي جي طريقي ۾ تبديلين جي ضرورت آهي، پر صحيح طور تي ان جو مطلب ڇا آهي ۽ رابطي ڪندڙ ڪير هجڻ گهرجي ان تي وڌيڪ غور ڪرڻ جي ضرورت آهي.
سائنس واحد علم جو نظام ناهي جيڪو ماڻهو يا سماج استعمال ڪن ٿا. سائنس ۾ ڪيترائي ماڻهو اڃا تائين مڪمل طور تي سمجهي نه سگهيا آهن ته ٻين علم جي نظامن سان ڪيئن ڳنڍجي. سائنس ۽ سماج جي وچ ۾ رابطي کي سائنسي تربيت جو مرڪز بڻجڻ گهرجي. اهي مسئلا جتي سائنس جي سڀ کان وڌيڪ ضرورت آهي اهي آهن جيڪي سماجي تڪرار ۽ تڪرار پيدا ڪن ٿا. سائنس کي سائنس جي استعمال کي طئي ڪرڻ ۾ سماج جي بنيادي ڪردار کي قبول ڪرڻ گهرجي. ڪيترين ئي ٽيڪنالاجي لاءِ سماجي لائسنس جا مسئلا وڏي سياسي بحث جو موضوع بڻجي ويندا ۽ سائنس برادري کي ان تي وڌيڪ ڌيان ڏيڻ گهرجي.
سائنسدانن ۽ سائنسي ادارن کي پنهنجو سر ريتي ۾ نه رکڻ گهرجي ۽ 'سٺن پراڻن ڏينهن' ڏانهن واپسي جي اميد نه رکڻ گهرجي. انهن کي اڳواٽ ئي تناظر، دٻاءُ ۽ موقعن کي سڃاڻڻ گهرجي ۽ انهن نئين حقيقتن سان مطابقت پيدا ڪرڻ گهرجي. صرف تڏهن ئي سائنس عالمي عوامي ڀلائي، سماجي ڀلائي ۽ ڌرتيءَ جي صحت جي مدد ۾ پنهنجو مرڪزي ڪردار ادا ڪندي. عوامي طور تي فنڊ ڪيل محققن کي واضح طور تي اهو ثابت ڪرڻ جي ضرورت پوندي ته سائنس ڇا ڪئي پئي وڃي ۽ ڇو، ۽ ان کي ٽيڪس ڏيندڙن طرفان فنڊ ڇو ڏيڻ گهرجي.
سائنسي اڳواڻن ۽ ميزبان ادارن کي پاليسي سازن سان تعميري طور تي ڪم ڪرڻ گهرجي، جيتوڻيڪ مشڪل معاشي وقتن ۾، انهي کي يقيني بڻائڻ لاءِ ته سائنس عوامي، سماجي ۽ اجتماعي مفادن جي حمايت ڪري. عالمي عام مسئلن کي حل ڪرڻ جو دليل هر ملڪ کي قائل ڪرڻ تي ٻڌل هوندو ته اهو ڪرڻ انهن جي قومي مفاد ۾ آهي. صرف وڪالت ڪافي نه هوندي؛ چڱي طرح ترقي يافته دليلن ۽ موافق ادارن جي ضرورت پوندي.
سائنس جا سرپرست، اهي حڪومتون هجن يا بنيادون، انهن کي عام ترجيحن يا ڌيان جي شعبن کي طئي ڪرڻ جو حق آهي. پر ان کان ٻاهر، خود ضابطو گذريل ڇهن ڏهاڪن کان عوامي سائنس جي سٺي خدمت ڪئي آهي. بنيادي سائنس مستقبل لاءِ اهم آهي ۽ لاڳو ٿيل سائنس جو دائرو قابل تجديد سماجي ۽ ماحولياتي وسيلن جي سنڀال کان وٺي اقتصادي طور تي استحصالي علم تائين پکڙيل آهي. سائنس برادري کي رياست ۽ عوام کي اسٽيڪ هولڊرز کي تسليم ڪرڻ جي ضرورت آهي. معيار، اثر ۽ ترجيحن جي مسئلن تي، سائنس کي اسٽيڪ هولڊرز جي هڪ وسيع گروپ سان مناسب طور تي مشغول ٿيڻ گهرجي ۽ وڌايل پير جائزي جي ڪردار جي تعريف ڪرڻ گهرجي.
عوامي سائنس کي پنهنجي خود ريگيوليٽري ڪردارن کي جائز قرار ڏيڻ ۽ پوءِ انهن جي حفاظت ڪرڻ لاءِ قدم کڻڻ گهرجن ۽ ائين ڪرڻ ۾ وڌيڪ متحد ٿيڻ گهرجي. ان کي پنهنجي عمل کي صاف ڪرڻ جاري رکڻ جي ضرورت پوندي: بي اعتبار رويي کي ختم ڪرڻ، خراب جرنلز ۾ خراب سائنس جي ٻوڏ کي ختم ڪرڻ، سائنس جي رابطي تي وڌيڪ اثرائتي طريقن سان ڌيان ڏيڻ، پير صاحب جي جائزي تي ٻيهر غور ڪرڻ. انٽرنيشنل سائنس ڪائونسل - جيڪا فعال سائنس برادري ۽ قومي اڪيڊمي جي نمائندگي ڪندڙ ڇٽي تنظيم آهي - کي انهن مسئلن تي ڌيان ڏيڻ گهرجي، شايد رسمي نگراني جي عملن کي به ٺاهڻ ۽ عوامي سائنس لاءِ ڪيس کي بهتر طور تي اڳتي وڌائڻ گهرجي.
گھڻن سائنسدانن کي اخلاقيات، سائنس جي فلسفي، سائنس-سماج جي رابطن، سائنس-پاليسي جي رابطي ۾ ڪا به رسمي تربيت ناهي. اهڙا موضوع هر قدرتي، سماجي يا ڊيٽا سائنسدان جي تربيت ۾ ضروري هجڻ گهرجن. اسان کي پنهنجي برادرين سان ڪم ڪرڻ، سائنسي طريقن جي وضاحت ڪرڻ ۽ سادگي جي سرپرستي ڪرڻ کان سواءِ اسرار کي ختم ڪرڻ جي ضرورت آهي. سرڪاري ۽ خانگي شعبي جي سائنس جي خالص علحدگي هاڻي قابل قبول نه رهي آهي ۽ مصروفيت جي شفاف ضابطن کي ترقي جي ضرورت آهي.
سائنس ۽ ٽيڪنالاجي ڌرتيءَ ۽ هر سماج جي مستقبل جو تعين ڪندي. جيڪڏهن سائنس سماج جي خدمت ڪرڻ جي پنهنجي بنيادي مشن کي چڱي طرح پورو ڪرڻ چاهي ٿي ته سائنسي برادري پنهنجي مستقبل کي شڪل ڏيڻ لاءِ وڌيڪ ڪجهه ڪري سگهي ٿي ۽ ڪرڻ گهرجي - ماضي جي ڪنهن مثالي نظريي ڏانهن موٽڻ جي بدران.
تصويرون طرفان بيسٽين نيو يارڪ on ناپسند
انٽرنيشنل سائنس ڪائونسل (آءِ ايس سي) ۽ فرنٽيئرز پاليسي ليبز جي ڀائيواري ۾ ميزباني ڪيل، هي بلاگ هڪ جو حصو آهي '21 صدي ۾ سائنس لاءِ هڪ نئين حڪمراني'' سائنسي حڪمراني جي مستقبل تي سوچ جي قيادت لاءِ هڪ متحرڪ بحث مباحثي جي فورم جي طور تي ڪم ڪندڙ سيريز. سخت تعليمي مطالعي کان پري ٿيندي، هي شروعات تيز، اشتعال انگيز پر ثبوت تي ٻڌل، ۽ مستقبل جي ڏسندڙ راءِ جا ٽڪرا پهچائڻ لاءِ معروف عالمي آوازن کي گڏ ڪري ٿي. ائين ڪرڻ سان، اهو سڀاڻي جي چئلينجن لاءِ ليس هڪ لچڪدار، جامع، ۽ شفاف حڪمراني ماڊل کي بيان ڪرڻ ۾ حصو وٺڻ چاهي ٿو.
اصل پوسٽ ڏسو هتي.
پلاسٽڪ آلودگي معاهدي جي ڳالهين بابت وڌيڪ پڙهو هڪ موڙ تي
صلاحڪار جي سڏ بابت وڌيڪ پڙهو: جنيوا ۾ ISC نمائندو | آخري تاريخ: 26 آڪٽوبر
لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين ۾ سائنس ۽ گورننس کي گڏ ڪرڻ بابت وڌيڪ پڙهو
